Volkanik oluşum ve yapı
Pomza, halk arasında ponza veya podima olarak da adlandırılan, yüksek silis içerikli volkanik magmanın ani basınç düşüşüyle patlayarak yüzeye çıkması sonucu oluşan doğal camsı bir kayaçtır. Magma içindeki gazlar, basınç aniden düştüğünde hızla genleşir ve kayacın içinde sayısız küçük gaz kabarcığı hapsolur; bu kabarcıklar soğuma sonrası pomzanın karakteristik gözenekli yapısını oluşturur.
Bu oluşum mekanizması pomzayı diğer volkanik kayaçlardan ayırır: bazalt veya andezit gibi kristalize kayaçların aksine pomza, kristal yapı oluşturamadan hızla soğuyan amorf bir volkanik camdır. Gözeneklerin hacminin toplam kayaç hacminin büyük bir kısmını oluşturması, pomzaya olağanüstü düşük yoğunluk kazandırır.
Fiziksel özellikler
Pomzanın en belirgin özelliği düşük yığın yoğunluğudur; tipik değer 0,60 ton/m³ civarındadır, bu da onu birçok doğal taştan üç-dört kat daha hafif yapar. Bu düşük yoğunluk sayesinde bazı pomza parçaları su üzerinde bir süre yüzebilir, ta ki gözenekler suyla dolana kadar.
Yüksek gözeneklilik aynı zamanda pomzaya iyi bir ısı ve ses yalıtım kapasitesi kazandırır. Renk açık griden bej, beyaz ve kırmızıya kadar değişebilir; bu farklılık magmadaki demir oksit oranı ve oksidasyon koşullarından kaynaklanır.
İnşaat sektöründe kullanım
Pomza, hafif beton blok ve briket üretiminde agrega olarak yaygın kullanılır; düşük yoğunluğu sayesinde yapı elemanlarının ağırlığını azaltırken ısı yalıtım performansını artırır. Sıva ve harç katkısı olarak kullanıldığında ise hem hafiflik hem de ses yalıtımı sağlar.
Ayrıca dolgu malzemesi olarak çatı arası ve döşeme aralarında ısı yalıtımı amacıyla dökme hâlde kullanılabilir. Gözenekli yapısı nedeniyle yangına karşı da nispeten dayanıklıdır.
Tarım ve peyzajda kullanım
Tarımda pomza, toprağın havalanmasını ve drenajını iyileştirmek amacıyla saksı ve sera toprak karışımlarına eklenir; kök bölgesinde su tutulmasını önleyerek kök çürümesi riskini azaltır. Aynı zamanda hafifliği sayesinde büyük saksı ve peyzaj projelerinde taşıma ve uygulama kolaylığı sağlar.
Peyzaj düzenlemelerinde dekoratif malç olarak, yürüyüş yollarında drenajlı dolgu olarak ve kaya bahçelerinde estetik unsur olarak da tercih edilir.
Endüstriyel diğer kullanım alanları
Aşındırıcı sanayiinde pomza tozu, cila ve zımpara ürünlerinde hafif aşındırıcı olarak kullanılır. Deterjan sektöründe el yıkama sabunlarına eklenerek mekanik temizlik etkisi sağlar. Su arıtmada ise filtre malzemesi olarak, gözenekli yapısı sayesinde askıda katı maddeleri tutma kapasitesiyle değerlendirilir.