Silis kumu, temel bileşeni silisyum dioksit (SiO₂) olan, kuvars kayaçlarının doğal yollarla veya kırma-eleme yoluyla parçalanmasıyla elde edilen granüler bir endüstriyel hammaddedir. Ekoza Maden'in sevk ettiği silis kumunda SiO₂ oranı, ocak seviyesine ve yıkama-eleme prosesine bağlı olarak %95'in üzerindedir; demir oksit (Fe₂O₃) içeriği düşük tutularak cam ve döküm sanayisinin renk ve saflık gereksinimleri karşılanır. Kuvarsın Mohs sertliği 7 olduğundan, silis kumu hem aşındırıcı hem de kimyasal olarak inert bir malzeme olarak öne çıkar.
Ürün, ocak sahasında kırıldıktan sonra yıkama havuzlarından geçirilerek kil ve mil (silt) gibi ince malzemeden arındırılır, ardından elek serisinden geçirilip talep edilen fraksiyona ayrılır. Nihai üründe iki farklı nem sınıfı sunulur: fırınlı kurutma ile nem oranı %0,5'in altına indirilmiş kurutulmuş ürün ve daha ekonomik olan, nem oranı %3-8 aralığında değişen yıkanmış-nemli ürün. Hangi sınıfın gerekli olduğu, kullanım alanına göre belirlenir; örneğin döküm kumunda ve cam harmanında düşük nem şarttır, kumlama gibi bazı uygulamalarda ise nemli ürün de kullanılabilir.
Silis kumu, tane şekli bakımından da iki ana grupta değerlendirilir: doğal aşınma ile yuvarlaklaşmış nehir/göl kökenli kum ve kırma yoluyla elde edilmiş köşeli kum. Yuvarlak taneli kum akışkanlığı ve paketlenme verimi yüksek olduğu için döküm ve filtre uygulamalarında, köşeli kum ise kumlama ve harç katkısında tercih edilir. Ekoza Maden bu iki tipi de ayrı ayrı stoklar ve projenize uygun tane geometrisini önerir.
Silis kumunda SiO₂ oranının %95'in üzerinde olması, malzemeyi hem yüksek ergime noktasına (yaklaşık 1.710 °C) hem de kimyasal reaktiflere karşı üstün dirence sahip kılar. Demir oksit oranı düşük partilerde %0,05-0,3 bandında kalır; bu değer özellikle şeffaf cam üretiminde ve beyaz döküm kumu taleplerinde belirleyicidir. Alüminyum oksit (Al₂O₃) içeriği ise genellikle %1-3 arasında değişir ve kilin tam olarak yıkanamadığı seviyelerde artış gösterir.
Tane inceliği açısından AFS (American Foundry Society) tane inceliği numarası, döküm sektöründe en sık sorulan parametredir; kum ne kadar ince ve homojen olursa döküm yüzey kalitesi o kadar yükselir, ancak geçirgenlik düşer. Ekoza Maden'in fraksiyonları 0,1-0,4 mm (çok ince, hassas döküm ve filtre), 0,4-0,8 mm (orta, havuz filtresi ve genel döküm), 0,8-1,2 mm (kaba döküm ve harç) ve 1-3 mm (drenaj ve kalın yüzeyli dolgu) olarak elenir.
Kil ve mil oranı, yıkama prosesinin kalitesini gösteren en kritik göstergedir. Yeterince yıkanmamış kumda kalıntı kil, hem cam harmanında ergime homojenliğini bozar hem de döküm kumunda gaz oluşumuna yol açarak döküm yüzeyinde kusurlara neden olur. Bu nedenle her partiden numune alınarak yıkama sonrası ince madde oranı kontrol edilir ve talep halinde elek analizi raporu iletilir.
Kullanım alanları ve fraksiyon seçimi
Döküm sanayisinde silis kumu, kalıp ve maça yapımının temel hammaddesidir; bentonit veya reçine bağlayıcı ile karıştırılarak metal döküm kalıpları oluşturulur. Burada tane şekli, AFS inceliği ve nem oranı doğrudan döküm yüzey pürüzlülüğünü belirler; genellikle 0,4-0,8 mm bandındaki yuvarlak taneli, düşük nemli ürün tercih edilir. Cam sanayisinde ise 0,1-0,4 mm ve 0,4-0,8 mm fraksiyonları, düşük demir içeriği koşuluyla harmana katılır.
Havuz filtrelerinde kum filtresi tane seçimi kritik bir konudur: filtre etkinliği için genellikle 0,4-0,8 mm aralığındaki, yuvarlak ve homojen taneli silis kumu tercih edilir; bu bant hem su geçirgenliğini korur hem de partikül tutma verimini artırır. Kumlama (sandblasting) uygulamalarında ise köşeli taneli, 0,8-1,2 mm veya 1-3 mm ürün, yüzeydeki pas ve boya kalıntısını daha etkili kazır.
Epoksi ve akrilik zemin harçlarında ince ve orta fraksiyonlu silis kumu, dolgu ve kaymazlık sağlayıcı olarak karıştırılır; yapay çim sahalarında ise zemin dolgusu (infill) olarak 0,4-1,2 mm bandındaki yuvarlak kum kullanılır ve çimin dik durmasına yardımcı olur. Su arıtma tesislerinde kum filtreleri, evsel ve endüstriyel arıtmada askıda katı madde ve bulanıklığın giderilmesinde standart bir filtre malzemesi olarak devrededir.
İş güvenliği: kristal silika tozu uyarısı
Silis kumu işlenirken (kırma, eleme, kumlama, yükleme-boşaltma) havaya karışan ince kristal silika (kristobalit/kuvars) tozunun uzun süreli ve korumasız solunması silikozis riskine yol açabilir; bu, madencilik ve döküm sektörlerinde bilinen bir meslek hastalığı kaynağıdır. Bu nedenle kumlama, kırma ve eleme tesislerinde çalışan personelin uygun toz maskesi (P2/P3 filtreli) kullanması, ortamın nemlendirilmesi veya lokal aspirasyon sistemleriyle toz kontrolü sağlanması önerilir.
Ekoza Maden, sevk ettiği ürünün güvenlik bilgi formunu (SDS) talep eden müşterilerine iletir ve büyük hacimli kumlama operasyonlarında kapalı sistem veya ıslak kumlama gibi toz azaltıcı yöntemlerin tercih edilmesini tavsiye eder. Depolama alanlarında rüzgârla toz taşınımını önlemek için stokun örtülmesi veya nemli tutulması iyi bir uygulamadır.
Sevkiyat ve ambalaj
Silis kumu, dökme halde tek araçta 25-27 ton kapasiteyle sevk edilir; nem hassasiyeti olan kurutulmuş ürünlerde ise 1.000-1.500 kg'lık big-bag veya 25 kg'lık PP torba ambalaj tercih edilir. Torbalı ürün, özellikle küçük hacimli epoksi zemin, havuz filtresi yenileme veya perakende satış noktaları için pratik bir çözümdür ve nem alımını önleyecek şekilde palet üzerinde streç filmle sevk edilir.
Türkiye genelinde 81 ile karayolu ile sevkiyat yapılır; kurutulmuş ürünlerde nakliye sırasında nem almasını önlemek amacıyla araç üzeri branda ile kapatılır. Düzenli tüketimi olan döküm ve cam tesisleri için aylık sabit tonaj ve fraksiyon planlaması yapılabilir; böylece analiz sonuçları parti bazında karşılaştırılabilir hale gelir.
Kullanım alanları
Döküm kumu (kalıp ve maça)
Cam harmanı SiO₂ kaynağı
Havuz filtresi kum yatağı
Kumlama (sandblasting)
Epoksi ve akrilik zemin harcı
Yapay çim zemin dolgusu (infill)
Su arıtma filtre kumu
Harç ve şap katkı kumu
Bu agregalar, grup şirketimiz Ekoza Zemin tarafından uygulanan epoksi ve akrilik zemin sistemlerinde de dolgu malzemesi olarak kullanılır.
Big-bag ambalajda sevkiyata hazır Silis Kumu
Tane boyu seçenekleri
0,1-0,4 mm0,4-0,8 mm0,8-1,2 mm1-3 mm
Sık sorulan sorular
Yıkanmış-kurutulmuş ile yıkanmış-nemli silis kumu arasındaki fark nedir?
Kurutulmuş ürün fırın kurutmadan geçer ve nemi %0,5'in altına iner; döküm kumu ve cam harmanı gibi düşük nem gerektiren kullanımlar için uygundur. Yıkanmış-nemli ürün ise nem oranı %3-8 arasında kalır, daha ekonomiktir ve nem hassasiyeti olmayan uygulamalarda tercih edilir.
Havuz filtresi için hangi elek boyu seçilmeli?
Havuz kum filtrelerinde genellikle 0,4-0,8 mm aralığındaki yuvarlak taneli, homojen dağılımlı silis kumu tercih edilir. Bu bant hem su geçirgenliğini hem de filtreleme verimini dengeler.
Kristal silika tozuna karşı hangi önlemler alınmalı?
Kırma, eleme, kumlama ve yükleme-boşaltma sırasında uygun filtreli toz maskesi kullanılmalı, ortam nemlendirilmeli veya lokal aspirasyon ile toz kontrolü sağlanmalıdır. Talep eden müşterilerimize güvenlik bilgi formu (SDS) iletilir.
Kil ve mil oranı neden önemlidir?
Yıkama sonrası kalan ince kil/mil, cam harmanında ergime homojenliğini bozar ve döküm kumunda gaz oluşumuna bağlı yüzey kusurlarına yol açar. Bu nedenle her partiden numune alınarak ince madde oranı kontrol edilir.
Minimum sipariş miktarı nedir?
Dökme sevkiyatlarda pratik alt sınır tek araçlık yük olan yaklaşık 25 tondur. Big-bag ve 25 kg torbalı üründe daha düşük tonajlar palet bazında planlanabilir.
